De wereld is in een nieuwe ‘goudkoorts’ beland voor mineralen als koper, lithium en kobalt. Dat las ik toevallig in de laatste klimaatblog van NRC, dat inmiddels al weer twee jaar geleden verscheen.
Ik was op zoek naar een blog van weerman Peter Kuipers Munneke over de stijgende zeespiegel en ‘bladerde’ daarom weer eens digitaal door de reeks van tientallen korte artikelen die (klimaat)wetenschappers voor het blog hadden geschreven. Mij viel de rijkdom op aan nog steeds actuele invalshoeken, variërend van milieurecht tot waterschaarste en klimaatonderwijs tot een algoritme voor een duurzame planeet (ze zijn hier nog steeds terug te lezen).
De laatste – geschreven door vier Utrechtse onderzoekers – ging dus over grondstoffenhonger, en dan vooral in westerse landen. De auteurs betogen dat westerse landen verantwoordelijk zijn voor 80 tot 90 procent van alle grondstofconsumptie en dat de regio’s waar ze gewonnen worden er amper van profiteren. Zoals die regio’s, die bijna allemaal in het mondiale Zuiden liggen, eerder ook nauwelijks hebben geprofiteerd van het fossiele tijdperk.
De westerse jacht op grondstoffen loopt nog steeds langs de oude scheidslijnen van het kolonialisme. Nog steeds wordt de winning van grondstoffen gekenmerkt door uitbuiting, milieurampen en schending van mensenrechten. Ook de meeste gewapende conflicten zijn niet toevallig in grondstofrijke gebieden.
Materiële voetafdruk
De vier wetenschappers pleiten ervoor om de carbon footprint te vervangen door de materiële voetafdruk. De relaties zichtbaar te maken tussen westerse industrie en mijnbouw ver weg is een eerste stap naar een rechtvaardiger verdeling van schaarste.
Vorige week keek ik naar een interview met Jason Hickel, economisch antropoloog en een van de pleitbezorgers van degrowth en schrijver van het boek Less is More. Hij gaat nog een stap verder dan de Utrechtse onderzoekers. Het kapitalisme kan niet zonder goedkope grondstoffen (en goedkope arbeidskrachten). Als ze die niet goedschiks weten te bemachtigen, dan moet het maar maar kwaadschiks. De huidige Amerikaanse president laat dat als geen ander zien.
Het gevolg daarvan is een klimaat- en biodiversiteitscrisis die niet binnen het bestaande westerse economische model op te lossen is. De maximalisatie van winst en de accumulatie van kapitaal laten zich niet tegenhouden door de grenzen van de ecologie. Alleen een fundamentele verandering van (westerse) economieën kan een ecologische crisis voorkomen.
Reactie plaatsen
Reacties